www.SHOP-DEK.com

เคยสงสัยไหมว่าทำไมน้ำมูกถึงเปลี่ยนสี? แม้การดูสีน้ำมูกจะไม่ใช่การวินิจฉัยโรคที่แม่นยำ 100% แต่มันคือ “สัญญาณเตือนภัย” จากระบบภูมิคุ้มกันที่บอกให้เรารู้ว่าร่างกายกำลังรับมือกับอะไรอยู่บทความนี้จะพาคุณไปเช็กสุขภาพผ่านสีน้ำมูก เพื่อให้รู้ว่าเมื่อไหร่ที่ควรพัก และเมื่อไหร่ที่ควรไปพบแพทย์

น้ำมูกเกิดจากอะไร?

น้ำมูก (Mucus) ไม่ใช่สิ่งสกปรกที่จู่ๆ ก็โผล่มา แต่มันถูกสร้างขึ้นโดย เยื่อบุโพรงจมูก (Mucous Membrane) ซึ่งมีต่อมสร้างน้ำเมือกกระจายอยู่ทั่วไป โดยองค์ประกอบหลักของน้ำมูกมีดังนี้:

• น้ำ (Water): ประมาณ 95% ทำให้น้ำมูกมีความเหลว
• มิวซิน (Mucin): โปรตีนที่ทำให้น้ำมูกมีความเหนียวและยืดหยุ่น
• แอนติบอดีและเอนไซม์: เช่น Lysozyme ที่ช่วยทำลายเชื้อแบคทีเรียและไวรัส
• เซลล์เม็ดเลือดขาว: ทำหน้าที่เป็นกองทัพปกป้องร่างกาย

วิธีล้างจมูกที่ถูกต้อง ช่วยลดน้ำมูก คัดจมูก และป้องกันภูมิแพ้

6 สีของน้ำมูก ที่ควรรู้ เมื่อไหร่ควรไปพบแพทย์

1. น้ำมูกสีใส (Clear)

โดยปกติแล้วน้ำมูกจะมีสีใสและลื่น ประกอบด้วยน้ำ โปรตีน และแอนติบอดี

• ความหมาย: ร่างกายปกติ หรืออาจเกิดจาก โรคภูมิแพ้ (Allergic Rhinitis) * ข้อควรระวัง: หากมีน้ำมูกใสไหลจิกๆ พร้อมอาการจามหรือคันตา มักเกิดจากฝุ่นหรือเกสรดอกไม้

2. น้ำมูกสีขาวขุ่น (White)

น้ำมูกเริ่มหนืดและมีสีขาวขุ่น ไม่ใสเหมือนเดิม

• ความหมาย: เนื้อเยื่อในจมูกเริ่มอักเสบหรือบวม ทำให้น้ำมูกไหลช้าลงและสูญเสียความชุ่มชื้น
• ข้อควรระวัง: มักเป็นสัญญาณเริ่มต้นของ ไข้หวัด (Common Cold) หรือการติดเชื้อในระยะแรก

3. น้ำมูกสีเหลือง (Yellow)

เมื่อน้ำมูกเปลี่ยนเป็นสีเหลืองเข้มหรืออ่อน

• ความหมาย: ร่างกายกำลังต่อสู้กับการติดเชื้อ เซลล์เม็ดเลือดขาว (WBC) กำลังทำงานอย่างหนักและถูกขับออกมาพร้อมน้ำมูก
• คำแนะนำ: ควรดื่มน้ำมากๆ และพักผ่อน หากเป็นนานเกิน 7-10 วัน อาจพัฒนาไปสู่ไซนัสอักเสบได้

4. น้ำมูกสีเขียว (Green)

น้ำมูกมีความข้นเหนียวและมีสีเขียวชัดเจน

• ความหมาย: ระบบภูมิคุ้มกันจัดเต็มกำลัง เซลล์เม็ดเลือดขาวจำนวนมากที่ตายจากการทำลายเชื้อโรคทำให้น้ำมูกมีสีเขียว
• ข้อควรระวัง: หากมีอาการปวดโหนกแก้ม หรือมีไข้ร่วมด้วย อาจเป็นการติดเชื้อแบคทีเรียหรือ ไซนัสอักเสบ (Sinusitis)

5. น้ำมูกสีแดงหรือมีเลือดปน (Pink/Red)

• ความหมาย: เนื้อเยื่อในจมูกได้รับบาดเจ็บหรือแห้งแตกจนเส้นเลือดฝอยแตก
• สาเหตุ: อาจเกิดจากการสั่งน้ำมูกแรงเกินไป อากาศแห้งมาก หรือแคะจมูก

6. น้ำมูกสีน้ำตาลหรือดำ (Brown/Black)

• ความหมาย: สีน้ำตาลมักเกิดจากเลือดเก่าที่ค้างอยู่ หรือการสูดดมฝุ่นควันและมลพิษ
• ข้อควรระวัง: หากไม่ได้สูบบุหรี่หรืออยู่ในที่ฝุ่นเยอะ แต่น้ำมูกมีสีดำ อาจเป็นสัญญาณของการติดเชื้อ เชื้อรา (Fungal Infection) ซึ่งพบได้น้อยแต่รุนแรง

สีน้ำมูก	ความหมายโดยนัย	ระดับความกังวล
ใส	ปกติ / ภูมิแพ้	ต่ำ
ขาวขุ่น	เริ่มเป็นหวัด	ต่ำ – กลาง
เหลือง	กำลังสู้กับเชื้อโรค	กลาง
เขียว	ติดเชื้อรุนแรง / ไซนัส	สูง (หากมีไข้)
แดง	จมูกอักเสบ / บาดเจ็บ	กลาง

ทำไมเราถึงต้องมีน้ำมูก? (4 หน้าที่สำคัญ)

หากร่างกายไม่มีน้ำมูก ปอดและระบบทางเดินหายใจของเราจะพังอย่างรวดเร็ว นี่คือเหตุผลที่น้ำมูกมีความสำคัญอย่างยิ่ง:

1. เป็น “กาวดักฝุ่น” ชั้นดี

ในแต่ละวันเราหายใจเอาสิ่งแปลกปลอมเข้าไปมากมาย ทั้งฝุ่นละออง เกสรดอกไม้ และควันพิษ น้ำมูกที่มีความเหนียวจะทำหน้าที่เป็น “กับดัก” ดักจับสิ่งเหล่านี้ไม่ให้หลุดเข้าไปถึงปอด

2. ด่านหน้าฆ่าเชื้อโรค

น้ำมูกมีสารโปรตีนและเอนไซม์ที่ช่วยยับยั้งการเจริญเติบโตของเชื้อจุลินทรีย์ เมื่อมีไวรัสหรือแบคทีเรียหลุดเข้ามา น้ำมูกจะเข้าโอบล้อมและทำลายเชื้อโรคเหล่านั้นทันที

3. เครื่องปรับอากาศส่วนตัว

ปอดของเราชอบอากาศที่อุ่นและชื้น แตอากาศภายนอกอาจจะแห้งหรือเย็นเกินไป น้ำมูกจะช่วยเพิ่มความชุ่มชื้นและปรับอุณหภูมิของอากาศที่คุณหายใจเข้าไป ให้เหมาะสมกับร่างกายก่อนจะส่งต่อไปยังปอด

4. หล่อลื่นเยื่อบุจมูก

ถ้าไม่มีน้ำมูก เยื่อบุจมูกจะแห้ง ตึง และเกิดแผลได้ง่าย น้ำมูกจึงช่วยเคลือบผิวสัมผัสข้างในให้ชุ่มชื้นอยู่เสมอ

ทำไมเวลาเป็นหวัด น้ำมูกถึงเยอะกว่าปกติ?

เมื่อร่างกายตรวจพบสิ่งแปลกปลอมที่รุนแรง เช่น ไวรัสไข้หวัด หรือสารก่อภูมิแพ้ ร่างกายจะสั่งการให้ผลิตน้ำมูกออกมา “ปริมาณมาก” เพื่อเป้าหมายเดียวคือ: ชะล้าง (Flush) สิ่งเหล่านั้นให้ออกจากร่างกายให้เร็วที่สุด นั่นเอง

เมื่อไหร่ที่ควรไปพบแพทย์?

สีน้ำมูกเพียงอย่างเดียวไม่สามารถบอกได้ว่าต้องกินยาปฏิชีวนะ (ยาฆ่าเชื้อ) หรือไม่ แต่คุณควรปรึกษาแพทย์หาก:

1. น้ำมูกสีเขียว/เหลืองนานเกิน 10 วัน
2. มีไข้สูงติดต่อกันหลายวัน
3. ปวดใบหน้า หรือปวดฟันอย่างรุนแรง
4. มีกลิ่นเหม็นในจมูก

น้ำมูกคือระบบป้องกันภัยอัจฉริยะที่ร่างกายสร้างขึ้นเพื่อกรองอากาศและฆ่าเชื้อโรค ดังนั้นการมีน้ำมูกใสๆ ในปริมาณที่พอเหมาะจึงเป็นสัญญาณของสุขภาพจมูกที่ดี แต่ถ้าเริ่มเปลี่ยนสีหรือข้นเหนียวจนหายใจไม่ออก นั่นคือสัญญาณว่าร่างกายกำลังทำงานหนักเพื่อสู้กับอะไรบางอย่างอยู่

บรรณานุกรม (References)

• คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล. (2566). สีน้ำมูกบอกอะไรเราได้บ้าง. สืบค้นจากเว็บไซต์คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล.
• Cleveland Clinic. (2023). What the Color of Your Snot Can Tell You About Your Health. Retrieved from Cleveland Clinic Health Essentials.
• Centers for Disease Control and Prevention (CDC). (2022). Common Cold: Symptoms and Causes.
• Harvard Medical School. (2021). Don’t judge your mucus by its color. Harvard Health Publishing.

อ่านบทความที่เกี่ยวข้อง :

• ยาฆ่าเชื้อ Amoxicillin กินยังไง? สรุปวิธีใช้ ข้อควรระวัง และกินติดต่อกันกี่วัน
• รู้จัก “พาราอินฟลูเอนซา (Parainfluenza)” ไอหนัก พาหลอดลมอักเสบ เด็กติดง่าย
• ยาพ่นจมูก Avamys คืออะไร เด็กและผู้ใหญ่ใช้เหมือนกันไหม?
• 5 ยาลดน้ำมูกสำหรับเด็ก สูตรไม่ง่วงนอน มียี่ห้อไหนบ้าง
• รู้จักยาซิงกูแรร์ (singulair) คือยาอะไร? สรรพคุณช่วยเรื่องอะไร?